Дар доираи Форуми байналмилалии «Сайёҳии устувор ва мероси фарҳангӣ», ки бо дастгирии Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон ва баргузории Конфронси илмию амалии байналмилалии «Ҷанбаҳои ҳуқуқӣ ва институтсионалии рушди сайёҳӣ ва ҳифзи мероси фарҳангӣ» санаи 14 октябри соли 2026 бо ибтикори кафедраи ҳуқуқи маданӣ ва байналмилалӣ дар Донишгоҳи байналмилалии сайёҳӣ ва соҳибкории Тоҷикистон мастер-класси байналмилалӣ дар мавзуи «Татбиқи зеҳни сунъӣ дар судҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон: ташаккули судҳои рақамӣ» доир гардид.
Мастер-классро номзади илмҳои ҳуқуқшиносӣ, ходими калони илмии Академияи илмҳои Ҷумҳурии Тотористони Федератсияи Россия, мутахассиси соҳаи киберҳуқуқ ва муассиси ширкати «Aidagis» Салиев Илдар Рустамович баргузор намуд. Барои иштирок намояндагони мақомоти судӣ ва дигар мақомоти давлатӣ, ҳуқуқшиносони амалӣ, олимон, омӯзгорон, докторантон ва аспирантон даъват гардиданд.
Мақсади мастер-класс муаррифии усулҳои муосири татбиқи зеҳни сунъӣ дар фаъолияти судӣ ва баррасии имкониятҳои ташаккули адлияи рақамӣ дар асоси додаҳо, инфрасохтор ва иқтидори технологии худӣ мебошад.
Мавзуи чорабинӣ дар баробари имкониятҳои техникӣ, масъалаҳои муҳимми ҳуқуқиро низ ба миён мегузорад: ҳифзи маълумоти шахсӣ, махфияти маводи парвандаҳо, мустақилияти судя, эътимоднокии натиҷаҳои коркарди иттилоот ва масъулият барои истифодаи технология. Ин ҷанбаҳо барои баҳодиҳии ҳамаҷониба ба имкониятҳои зеҳни сунъӣ дар низоми судӣ аҳамияти асосӣ доранд.
Дар мастер-класс масъалаҳои зерин баррасӣ шуданд: имкониятҳои истифодаи технология метавонанд ҷустуҷӯ ва гурӯҳбандии иттилооти ҳуқуқӣ, коркарди ҳаҷми зиёди ҳуҷҷатҳо ва омодасозии маводи корӣ ва арзиши амалии чунин воситаҳо дар сарфаи вақт ва осон намудани корҳои такроршаванда. Ҳамзамон, аз нигоҳи ҳуқуқӣ муайян намудани ҳудуди истифодаи зеҳни сунъӣ муҳим аст. Пешниҳоди натиҷаи таҳлил аз ҷониби барнома бояд аз арзёбии далелҳо ва қабули қарори судӣ фарқ карда шавад. Дар равиши пешниҳодшаванда назорати инсон, санҷиши натиҷаҳо ва нигоҳ доштани мустақилияти судя ҳамчун шартҳои асосии истифодаи масъулонаи технология баррасӣ мегарданд.
Гуфта шуд, ки маводи парвандаҳо метавонад маълумоти шахсӣ, оилавӣ, молиявӣ, тиҷоратӣ ва дигар иттилооти ҳассосро дар бар гирад. Аз ин рӯ, ҳангоми истифодаи чунин мавод барои коркарди автоматӣ масъалаҳои асоснокии дастрасӣ, доираи истифодабарандагон, мақсади коркард ва муҳлати нигоҳдорӣ бояд равшан бошанд.
Яке аз равишҳои мавриди таваҷҷуҳ истифодаи зеҳни сунъӣ дар муҳити пӯшида ва назоратшаванда мебошад. Дар чунин равиш маълумот дар инфрасохтори муайян коркард шуда, имкониятҳои дастрасии беруна маҳдуд мегарданд. Аммо танҳо маҳаллӣ ҷойгир кардани низом кофӣ нест: тартиби дастрасӣ, ҳифзи техникӣ ва назорати истифодаи додаҳо низ аҳамияти ҷиддӣ доранд.
Дар мастер-класс сифати додаҳо ва эътимоднокии натиҷаҳо низ баррасӣ шуданд. Дурустии натиҷаи зеҳни сунъӣ аз сифати маълумоте, ки барои омӯзиш ё коркарди он истифода мешавад, вобаста аст. Ҳуҷҷатҳои нопурра, маълумоти кӯҳна, иштибоҳҳои матнӣ ва истинодҳои нодуруст метавонанд ба натиҷа таъсир расонанд. Дар соҳаи судӣ чунин иштибоҳҳо аҳамияти махсус доранд, зеро метавонанд ба дарки ҳолатҳои парванда ва манфиатҳои шахсон таъсир гузоранд.
Аз ин рӯ, омодасозӣ, тозакунӣ ва санҷиши додаҳо бояд ҳамчун қисми ҷудонашавандаи истифодаи технология баррасӣ шавад. Натиҷаҳои пешниҳодкардаи барнома, аз ҷумла истинодҳо ба санадҳо ва хулосаҳои матнӣ, ба санҷиши мустақил ниёз доранд. Муҳим аст, ки истифодабаранда тавонад манбаи маълумотро муайян ва дурустии онро арзёбӣ намояд.
Агар маълумоти истифодашаванда нобаробарӣ ё ғаразҳои мавҷударо инъикос намояд, низоми автоматӣ метавонад онҳоро дар натиҷаҳои худ такрор кунад. Ин масъала зарурати санҷидани технологияро аз нигоҳи таъсири он ба гурӯҳҳои гуногуни шахсон ва риояи муносибати баробар ба миён меорад. Барои муҳити судӣ муҳим аст, ки натиҷаи техникӣ бе арзёбии ҳолатҳои мушаххас ҳамчун хулосаи қатъӣ қабул нашавад. Ҳар як парванда хусусиятҳои худро дорад ва шабоҳати зоҳирии маълумот на ҳамеша маънои якхела будани вазъи ҳуқуқиро дорад.
Шаффофият ва масъулият ҳангоми истифодаи технология аз ҷумлаи дигар масъалаҳои баррасишаванда буд. Татбиқи зеҳни сунъӣ масъалаи тақсимоти вазифаҳо байни таҳиягар, таъминкунандаи низом, маъмури техникӣ ва истифодабарандаро ба миён мегузорад. Муайян будани тартиби санҷиш, сабти амалҳо, ислоҳи хатоҳо ва баррасии ҳодисаҳои нодуруст кор кардани низом барои истифодаи боэътимоди он муҳим аст. Шаффофият ҳамчунин ба он вобаста мебошад, ки истифодабаранда имкониятҳо ва маҳдудиятҳои барномаро дарк кунад. Низоме, ки барои ҷустуҷӯи иттилоот пешбинӣ шудааст, набояд бе арзёбии иловагӣ барои иҷрои вазифаҳои дорои оқибатҳои ҷиддии ҳуқуқӣ истифода шавад.
Дар мастер-класс ба имкониятҳои истифодаи моделҳои кушода, мутобиқсозии онҳо ба забон ва муҳити ҳуқуқии Тоҷикистон ва дар дурнамо таҳияи моделҳои худӣ таваҷҷуҳ зоҳир мегардад. Ин равиш бо масъалаҳои назорат бар додаҳо, кам кардани вобастагии технологӣ ва рушди малакаҳои мутахассисони ватанӣ алоқаманд аст. Ташаккули чунин иқтидор ҳамкории ҳуқуқшиносон, намояндагони мақомоти судӣ ва мутахассисони технологияҳои иттилоотиро талаб менамояд. Дар ин раванд ҳам талаботи ҳуқуқӣ ва ҳам имкониятҳои воқеии техникӣ бояд ба назар гирифта шаванд.
Мастер-класс барои шиносоӣ бо таҷрибаи муосир ва муҳокимаи ин масъалаҳо замина фароҳам меорад. Иштирокчиён ба саволҳои зиёди худ дар мавриди имкониятҳои татбиқи технология дар фаъолияти касбӣ посух гирифта, бо тренер табодули андеша намуданд.
